Vì Một Hà Nội Xanh (Green Trees)

Vì Một Hà Nội Xanh, sau đổi tên thành Green Trees, là một tổ chức dân sự được thành lập ở Hà Nội. Trong suốt quá trình hoạt động, nhóm này tuyên bố rằng họ đặt mục đích “bảo vệ môi trường”, với trọng tâm là vấn đề bảo vệ cây xanh. Tuy nhiên, khi nói về Green Trees, cả những người sáng lập lẫn những người theo dõi đều chỉ quan tâm đến những cuộc biểu tình mà nó tổ chức, và sức ảnh hưởng của nó trong phong trào chính trị đối lập Việt Nam. Trong khi Green Trees không có chuyên gia nào về môi trường, tất cả thành viên của nó đều tham gia phong trào chính trị đối lập.

 

I. Quá trình thành lập

Đầu năm 2015, chính quyền thành phố Hà Nội tiến hành kế hoạch chặt hạ để thay thế 6700 cây xanh được trồng trên các vỉa hè của thành phố. Đây không phải là một quyết định bất ngờ của chính quyền, vì nó đã có trong kế hoạch của ngành và được công bố trên website của Sở từ trước đó một năm (1). Tuy nhiên, phải đến lúc các cây to ở một số tuyến phố bị chặt hạ, người dân và báo chí mới bắt đầu quan tâm đến vấn đề này. Họ lập tức khơi dậy một làn sóng dư luận lớn, để phản đối việc chặt cây và công kích chính quyền Hà Nội.

Nghiêm Kim Hoa và Lê Quang Bình, hai người có ảnh hưởng trong một số tổ chức phi chính phủ (NGO) được chính quyền cấp phép hoạt động, quyết định nắm bắt thời cơ này. Họ lập một group Facebook mang tên “6700 Cây Xanh”, để quy tụ đám đông dưới một phong trào bảo vệ môi trường do họ phát động. Theo bản nội quy của nhóm, thì “6700 Cây Xanh” được thành lập để phục vụ hai mục đích.

Mục đích ngắn hạn của nhóm là yêu cầu chính quyền Hà Nội ngừng chặt cây, công khai bản đề án và trách nhiệm những cá nhân liên quan, đồng thời tập hợp tư liệu để thực hiện bộ phim “6700 Cây Xanh”.

Mục đích dài hạn của nhóm là tạo “kênh tương tác trên mạng xã hội cho những người yêu cây xanh, bảo vệ môi trường”.

Như vậy, khi thành lập nhóm “6700 Cây Xanh”, bà Hoa và ông Bình không chỉ muốn giải quyết một vấn đề thời sự trước mắt, mà còn muốn quy tụ lực lượng để xây dựng một tổ chức dân sự.

Bản nội quy của nhóm “6700 Cây Xanh” cũng khẳng định rằng nhóm không chấp nhận các nội dung, hoạt động “vi phạm pháp luật Việt Nam”, hoặc “phản động, đi ngược lợi ích chung, lợi ích quốc gia”.

01
Nội quy nhóm “6700 Cây Xanh”

Để thu hút thêm quần chúng vào nhóm, và để nhóm tổ chức được các cuộc biểu tình, Nghiêm Kim Hoa quyết định mời Phạm Đoan Trang tham gia nhóm. Vào thời điểm đó, Phạm Đoan Trang mới về nước được khoảng một năm, vẫn giữ mối quan hệ với giới báo chí chính thống, và chưa chống chính quyền ra mặt, nên có được sự tin tưởng của Hoa.

Vì các NGO thân Nghiêm Kim Hoa hoạt động một cách hợp pháp trong giới hạn cho phép của nhà nước, họ được đăng tải thông tin về phong trào của mình trên các kênh truyền thông chính thống. Nhờ đó, họ nhanh chóng được ủng hộ bởi đám đông phẫn nộ trước vụ chặt cây. Không lâu sau khi thành lập, nhóm “6700 Cây Xanh” đã đạt được những thành tích sau:

_ Tung ra một văn bản, mang tên “thư ngỏ của các Tổ chức và công dân Thành phố Hà Nội về việc chặt và thay thế 6700 cây xanh” trên trang tutela.vn. Ngày 22/03/2015, hơn một tuần sau khi tung ra nó, người ta đã kêu gọi được 22.080 chữ kí dưới thư ngỏ này.

_ Tổ chức một cuộc “picnic vì cây xanh Hà Nội” ở khu vực quanh hồ Thiền Quang vào ngày 22/03/2017, mà sau đó tình cờ “bùng phát” thành một cuộc “tuần hành ôn hòa”. Tất nhiên, việc biến một cuộc picnic thành một cuộc biểu tình đã đươc ban tổ chức sự kiện tính toán từ trước. Bằng chứng là họ mang theo một lượng lớn băng-rôn, khẩu hiệu đội đầu, và áo phông mang biểu tượng chính trị của các lực lượng tham gia. Đây đều là những vật dụng quen thuộc trong một cuộc biểu tình, nhưng lại không cần thiết cho một buổi picnic.

Sau những thắng lợi này, cánh NGO hợp pháp của Nghiêm Kim Hoa không muốn tiếp tục tổ chức các cuộc biểu tình phản đối, để tránh làm mếch lòng chính quyền. Trong khi đó, cánh Phạm Đoan Trang muốn tiếp tục tổ chức biểu tình, vì từ năm 2011, biểu tình đã là dạng hoạt động chính để nuôi dưỡng phong trào chính trị đối lập Việt Nam. Do mâu thuẫn này, cánh Phạm Đoan Trang đã quyết định cướp nhóm “6700 Cây Xanh” và phong trào bảo vệ môi trường mà cánh Nghiêm Kim Hoa lập ra.

Ngày 30/03/2015, Nguyễn Công Huân, admin trang Dân Luận ở nước ngoài, lập group Facebook “Vì Một Hà Nội Xanh”. Sau đó, Huân trao quyền quản lý group cho Phạm Đoan Trang và các cộng sự, như Trịnh Anh Tuấn, Hoàng Thành Nhân, Lưu Văn Minh.

Ngay sau khi được cấp quyền quản trị, Trịnh Anh Tuấn đã đăng bản mô tả chính thức về nhóm “Vì Một Hà Nội Xanh”. Dù văn bản này có chức năng giới thiệu và định hướng nhóm “Vì Một Hà Nội Xanh”, nó lại được viết như một bản luận tội dành cho nhóm “6700 Cây Xanh” cũ. Trong văn bản, Tuấn viết rằng dù “ban đầu rất tích cực trong việc tổ chức phong trào”, nhóm “6700 Cây Xanh” đã “có những biểu hiện khác lạ, đi ngược lại tinh thần chung, khí thế chung của các thành viên”. Tuấn cũng tuyên bố rằng “nhóm admin cũ”, là những người “nhiệt tình, trong sáng, vì cộng đồng”, “đã bị chiếm quyền bởi những người lạ có nhận thức khác, có mục đích chính trị khác”. Vì vậy, Tuấn chuyển toàn bộ số thành viên của nhóm “6700 Cây Xanh” cũ sang nhóm mới, để tiếp tục phong trào.

Như vậy, nhóm “Vì Một Hà Nội Xanh” đã được thành lập bằng một tuyên bố của cánh Đoan Trang, rằng chỉ những admin thân Đoan Trang mới là lãnh đạo đích thực của phong trào bảo vệ môi trường, còn những admin khác đều là “ngụy”.

02
Bản mô tả nhóm “Vì Một Hà Nội Xanh”, do Trịnh Anh Tuấn viết

Sau khi bị cướp bởi Phạm Đoan Trang, phong trào chống dự án thay thế cây xanh ở Hà Nội ngừng xuất hiện trên báo chí chính thống. Cánh NGO hợp pháp cũng từ bỏ dự án phim tài liệu “6700 Cây Xanh” và dự định phát triển một phong trào dân sự để bảo vệ môi trường.

 

II. Những hoạt động nổi bật

 

1. Dân Luận đẩy mạnh quảng cáo nhóm Vì Một Hà Nội Xanh

Ngày 5 tháng 5 năm 2015, kênh Youtube của Dân Luận đăng tải một clip thời lượng một phút, mang tên “[Trailer phim] Vì Một Hà Nội Xanh Full HD” (2). Clip đề cập đến toàn bộ phong trào bảo vệ cây xanh của “người dân Hà Nội”, thông qua những hình ảnh của cuộc “tuần hành” chung do phe Đoan Trang và phe Nghiêm Hoa phối hợp tổ chức. Tuy nhiên, trong clip, mọi khung hình cận cảnh đều chỉ chứa gương mặt của nhân sự phe Đoan Trang. Phe Nghiêm Hoa không những không được lên hình, mà còn không được nhắc đến. Thêm vào đó, trong khi nội dung clip chứa hình ảnh về phong trào do nhóm “6700 Cây Xanh” phát động, tên gọi của nó lại là “Vì Một Hà Nội Xanh”. Bằng clip này, Dân Luận tuyên bố dứt khoát quan điểm của họ, rằng nhóm Vì Một Hà Nội Xanh của Trịnh Anh Tuấn và Đoan Trang là tổ chức duy nhất đại diện cho phong trào bảo vệ cây xanh, dù thực tế không diễn ra như thế.

Về mặt nội dung, clip này có ba điểm đáng chú ý.

Thứ nhất, nó gạt bỏ hết mọi mục tiêu và phương thức hoạt động có tính nghiên cứu mà nhóm 6700 Cây Xanh đã đề ra – như lập cơ sở dữ liệu về cây xanh ở Hà Nội và thu thập thông tin để làm phim tài liệu. Trong clip, phong trào bảo vệ cây xanh được mô tả như một phong trào biểu tình đối kháng thuần túy.

Thứ hai, khi đề cập đến các thành phần tham gia phong trào, clip đưa ra ba gạch đầu dòng: “sinh viên”, “công chức” và “bô lão”. Danh sách thành phần này không mấy ăn nhập với các phong trào dân sự hiện đại, vốn chỉ tập trung vào những bộ phận dân chúng có quyền lợi gắn với yêu sách mà phong trào đặt ra. Tuy nhiên, danh sách ba thành phần đó lại trùng khớp với ba thành phần cần tranh thủ của các đảng cách mạng lật đổ đầu thế kỉ 20, bao gồm cả Đảng Cộng sản Việt Nam.

Thứ ba, đoạn cuối clip, tức đoạn quan trọng nhất, không hề đề cập đến các yêu sách xoay quanh vấn đề môi trường, cây cối hay minh bạch. Thay vào đó, nó dồn toàn bộ sự chú ý vào sự xung đột giữa phong trào của nhóm Vì Một Hà Nội Xanh và công an.

Qua ba chi tiết vừa nêu, có thể thấy người làm clip không hề quan tâm đến vấn đề bảo vệ môi trường. Họ chỉ lợi dụng một phong trào bảo vệ môi trường để tổ chức biểu tình và chọc tức công an, nhằm quy tụ lực lượng và cảm tình của quần chúng cho những mục đích chính trị khác.

Nhưng vì sao clip này lại được tung ra bởi Dân Luận, trang web do Nguyễn Công Huân sáng lập, thay vì bởi chính nhóm Vì Một Hà Nội Xanh? Có lẽ bởi khi clip quảng cáo được tung ra bởi một bên thứ ba, nó trông sẽ có vẻ khách quan hơn, và nhóm Vì Một Hà Nội Xanh có cơ hội được hiện diện như những anh hùng được người dân thường chú ý. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng group “Vì Một Hà Nội Xanh” do Nguyễn Công Huân giúp đứng tên lập ra, và Lưu Văn Minh, một phụ tá gắn bó với Đoan Trang trong nhóm Vì Một Hà Nội Xanh, là biên tập viên Dân Luận. Vì thế, thực ra clip này là một clip tự quảng cáo của nhóm Phạm Đoan Trang, chứ không phải là một tràng pháo tay mà công chúng dành cho họ.

 

2. “Đấu tranh pháp lý” với UBND Tp. Hà Nội

Chỉ một ngày sau khi clip tuyên truyền của Dân Luận được đăng lên, nhóm Vì Một Hà Nội Xanh đã có một hoạt động đáng chú ý. Ngày 6 tháng 5 năm 2015, hơn 20 người của nhóm này đã đến phòng tiếp dân của Uỷ ban Nhân dân Thành phố Hà Nội, để đưa văn bản yêu cầu giải trình các vấn đề liên quan đến việc chặt hạ cây xanh. Sau sự kiện, Vì Một Hà Nội Xanh tuyên bố trên truyền thông rằng họ đã “đấu tranh pháp lý” với UBND Tp. Hà Nội. Tuy nhiên, trong thực tế, văn bản mà họ đem đến phòng tiếp dân không do họ soạn ra, mà chỉ là bản sao của một văn bản đề ngày 2 tháng 4 năm 2015, do nhóm luật sư Trần Vũ Hải gửi UBND Tp. Hà Nội (3).

Chỉ 2 ngày sau, hôm 8 tháng 5 năm 2015, nhóm Vì Một Hà Nội Xanh lại tập hợp 10 thành viên để tham dự buổi tiếp xúc cử tri của Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội. Theo bài tường thuật của Lưu Văn Minh, một thành viên trong nhóm này (4), thì họ đến với tư cách cử tri, nhằm đưa một văn bản tương tự văn bản hôm trước cho Đại biểu Quốc hội Nguyễn Phú Trọng. Tuy nhiên, họ bị các nhân viên công an đưa sang một địa điểm khác, là trụ sở của Công ty Cổ phần Xuất Nhập khẩu Hoàng Kiếm, để gặp Phó Chủ tịch UBND quận Hoàn Kiếm và Phó phòng Môi trường và Công trình ngầm, Sở Xây dựng Hà Nội (7). Trong buổi gặp, hai quan chức này nhận văn bản của nhóm Vì Một Hà Nội Xanh, trả lời đầy đủ các câu hỏi của họ, và hứa sẽ tổ chức họp báo về vụ “6700 Cây Xanh” trong tháng 6.

 

3. Đưa đơn tố cáo “hành vi bắt người trái pháp luật” của công an Hà Nội

Ngày 26 tháng 4 năm 2015, nhóm Vì Một Hà Nội Xanh tổ chức một cuộc biểu tình để phản đối việc chặt cây. Sau cuộc biểu tình, có 19 người bị công an tạm giữ để trao đổi. Trong vài tuần sau đó, nhóm Vì Một Hà Nội Xanh không đưa ra bất cứ một tuyên bố chính thức nào về việc này. Nhưng ngày 28 tháng 5 năm 2015, họ lại kéo tới trụ sở Công an Hà Nội để “đưa đơn tố cáo về hành vi bắt người trái pháp luật của công an Hà Nội”, dù vụ việc đã xảy ra được một tháng.

Tại sao nhóm Vì Một Hà Nội Xanh phải đợi một tháng trước khi nộp đơn tố cáo? Nhìn vào các mốc sự kiện, có thể đoán rằng trong giai đoạn cuối tháng 4, đầu tháng 5, họ đang tránh đối đầu với chính quyền để được cho phép “đối thoại”. Khi các gương mặt trẻ trong nhóm Vì Một Hà Nội Xanh được hai quan chức của thành phố Hà Nội đồng ý tiếp, họ và cả nhóm lập tức được phong trào đối lập đánh giá cao hơn, và đặt nhiều hy vọng hơn. Nhưng khi triển vọng “đối thoại” với chính quyền không còn, họ lại quay lại với các hoạt động đối kháng để duy trì không khí phong trào và sóng truyền thông.

 

4. Phát tờ rơi hướng dẫn chống say nắng cho người dân Hà Nội

Đầu mùa hè năm 2015, có một đợt nắng nóng lớn diễn ra ở Việt Nam, khiến ít nhất một người chết vì say nắng. Do đó, cuối tháng 5 năm 2015, các thành viên của nhóm Vì Một Hà Nội Xanh đã nảy ra ý tưởng phát tờ rơi hướng dẫn cách phòng, chống say nằng cho người dân Hà Nội.

Theo lời ông Lưu Văn Minh, thành viên nhóm Vì Một Hà Nội Xanh, thì toàn bộ thành viên của nhóm đều tham gia biên soạn nội dung của tờ rơi này. Để làm việc đó, họ đã dịch các tài liệu từ tiếng Anh sang tiếng Việt, và tìm sự tư vấn của một số bác sĩ. Thời điểm được chọn để phát tờ rơi là ngày 3 tháng 7 năm 2015, khi kỳ thi Đại học đang diễn ra. Vì nhóm Vì Một Hà Nội Xanh phát tờ rơi ở các cổng trường Đại học và địa điểm thi trên địa bàn Hà Nội, có thể thấy khi lên kế hoạch, họ đã chủ động nhắm đến kỳ thi và các thí sinh thi Đại học.

Sự kiện “phát tờ rơi” này chỉ được tường thuật bởi một bài báo duy nhất, là cuộc phỏng vấn ông Lưu Văn Minh, do báo Dân Luận thực hiện. Cần lưu ý rằng người thực hiện phỏng vấn là ông Hoàng Thành, một thành viên khác của nhóm Vì Một Hà Nội Xanh. Cả ông Lưu Văn Minh lẫn ông Hoàng Thành đều làm việc cho Dân Luận, trong đó ông Minh là một biên tập viên. Tuy nhiên, trong cuộc phỏng vấn, hai bên làm như thể ông Minh và ông Thành không quen nhau, không phải là thành viên của cả Vì Một Hà Nội Xanh lẫn Dân Luận, và cuộc phỏng vấn do một cơ quan truyền thông độc lập, khách quan thực hiện.

Trong cuộc phỏng vấn, ông Lưu Văn Minh mô tả Vì Một Hà Nội Xanh như một nhóm sinh viên thiện nguyện ngây thơ, vô vụ lợi, chỉ hành động vì môi trường và sức khỏe của người dân. Tuy nhiên, thông điệp tuyên truyền này không khớp với thực tế. Trong thực tế, đa số thành viên nhóm Vì Một Hà Nội Xanh, bao gồm cả hai nhân vật tối quan trọng là Phạm Đoan Trang và Trịnh Anh Tuấn, đã qua độ tuổi sinh viên. Ngoài ra, tất cả các thành viên quan trọng của nhóm Vì Một Hà Nội Xanh đã tham gia phong trào chính trị đối lập Việt Nam từ trước.

Như vậy, có thể thấy khi nhóm Vì Một Hà Nội Xanh phát tờ rơi, họ không chỉ quan tâm đến chuyện giúp người dân chống say nắng. Đây chỉ là mục đích phụ, được họ viện dẫn, để ngụy trang cho một mục đích chính quan trọng hơn. Họ định dùng sự kiện này để giả làm một nhóm sinh viên thiện nguyện vô vụ lợi và phi chính trị, chỉ hoạt động trong lĩnh vực dân sự, nhằm thu hút đông đảo giới sinh viên tham gia. Những sinh viên có thiện cảm với họ sẽ gia nhập phong trào đối lập chính trị Việt Nam do được họ tuyên truyền, hoặc do thương hại khi họ bị chính quyền đàn áp.

 

5. Chơi nhạc ở khu phố cổ Hà Nội

Ngày 24 tháng 8 năm 2015, Vì Một Hà Nội Xanh lập ban nhạc, chơi rong miễn phí ở khu phố cổ Hà Nội. Sự kiện này được Nguyễn Đình Hà, Hoàng Thành chụp ảnh và Uông Thanh Ngọc quay phim, rồi phát tán trên Internet. Sau đó, họ cũng tái tổ chức các đêm nhạc tương tự thêm nhiều lần.

Khi tổ chức các đêm nhạc này, nhóm Vì Một Hà Nội Xanh cũng hướng đến mục đích tương tự vụ “phát tờ rơi hướng dẫn chống say nắng”. Họ muốn tạo hình tượng một nhóm thiện nguyện trẻ trung, ngây thơ, vô vụ lợi và vô hại, để dễ lôi kéo cảm tình của giới trẻ, và để khiến chính quyền không tìm được cớ để ra tay. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng cũng như vụ “phát tờ rơi hướng dẫn chống say nắng”, các đêm nhạc này không liên quan đến việc chống chặt cây và bảo vệ môi trường, là mục đích tồn tại chính thức của nhóm Vì Một Hà Nội Xanh.

03
Hoàng Thành, thành viên nhóm Vì Một Hà Nội Xanh, đưa tin về buổi chơi nhạc đầu tiên của nhóm

 

6. Tổ chức buổi tổng kết cuối năm ở Đại Sứ quán Mỹ

Ngày 14 tháng 1 năm 2016, trước thềm năm mới âm lịch, nhóm Vì Một Hà Nội Xanh tổ chức buổi tổng kết năm hoạt động đầu tiên của nhóm. Sự kiện này mang tên “Gặp nhau cuối năm 2015”, nhái theo tên một show hài kịch thường chiếu vào dịp cuối năm trên truyền hình chính thống. Buổi lễ được tổ chức ở Đại Sứ quán Mỹ, và được đài SBTN, một đài hải ngoại có liên quan đến đảng Việt Tân, phụ trách phỏng vấn và quay phim. Theo đài SBTN, thì buổi lễ thu hút hơn 100 thành viên nhóm Vì Một Hà Nội Xanh, cùng các quan chức của Đại Sứ quán tham dự.

Khi được đài SBTN hỏi về dự định tương lai của nhóm Vì Một Hà Nội Xanh, admin Nguyễn Anh Tuấn của nhóm này cho biết họ “đang có dự định trở thành một tập thể những người dân quan tâm đến các vấn đề xã hội một cách hiệu quả, mà người ta gọi là xã hội dân sự”. Nói cách khác, ông Tuấn đã thừa nhận rằng Vì Một Hà Nội Xanh không chỉ hướng đến việc bảo vệ cây xanh, mà còn qui tụ lực lượng cho các mục đích chính trị khác. Cần lưu ý rằng vào thời điểm đó, nhóm này chưa đạt được chút tiến triển nào trong việc bảo vệ môi trường và chống đề án thay thế cây xanh.

 

7. Đổi tên thành Green Trees

Tháng 4 năm 2016, một số đài báo đưa tin rằng các nhà máy của tập đoàn Formosa đang xả thải trái phép, gây ô nhiễm môi trường, khiến cá chết hàng loạt ở bờ biển một số tỉnh miền Trung Việt Nam. Việc này lập tức gây nên một làn sóng dư luận lớn. Vì Một Hà Nội Xanh, một nhóm mang danh nghĩa “bảo vệ môi trường”, đã không bỏ qua cơ hội này để mở rộng tầm ảnh hưởng của mình. Ngay trong tháng, họ đổi tên thành “Green Trees”, một cái tên tiếng Anh không bao gồm hai chữ Hà Nội.

Việc đối tên này có lẽ phục vụ hai mục đích. Thứ nhất, họ muốn danh chính ngôn thuận theo đuổi vụ “cá chết” ở miền Trung Việt Nam, thay vì bị bó hẹp trong địa bàn Hà Nội, và bị gắn tên tuổi với vụ “6700 cây xanh” đã cũ. Thứ hai, họ muốn hiện diện trong mắt nước ngoài một cách rõ ràng và ấn tượng hơn.

 

8. Tổ chức “một cuộc tuần hành trên cả nước” nhân ngày Quốc tế Môi trường năm 2016

Không lâu sau khi đổi tên, nhóm Green Trees đã mở rộng một cách đáng kể các hoạt động của mình. Cuối tháng 5 năm 2016, nhân vụ xả thải của nhà máy Formosa, họ lấy danh nghĩa “một tổ chức xã hội về môi trường” để phát động “một cuộc tuần hành rộng khắp trên cả nước”. Theo lời kêu gọi của Green Trees (7), thì cuộc tuần hành sẽ được tổ chức ở Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng và Tp. HCM vào ngày 5 tháng 6 năm 2016, tức ngày Quốc tế Môi trường.

Trước khi đăng lời kêu gọi này, Green Trees đã đăng ký với tổ chức UNEP, để biến cuộc tuần hành thành một trong 679 hoạt động kỷ niệm ngày Quốc tế Môi trường trên toàn thế giới trong năm 2016. Sau khi cuộc tuần hành được UNEP công nhận, họ tiếp tục vin vào sự công nhận đó để kêu gọi quần chúng tham gia.

Tuy nhiên, khó có thể nói rằng cuộc “tuần hành” do Green Trees tổ chức chỉ thuần túy nhắm đến mục đích môi trường. Ngày 5 tháng 6 năm 2016 không chỉ là ngày Quốc tế Môi trường, mà còn là dịp các nhóm chính trị đối lập Việt Nam tổ chức sinh nhật lần thứ 5 cho phong trào biểu tình “chống Trung Quốc”. Nhiều gương mặt đối lập, bao gồm cả các thành viên chủ chốt của nhóm Green Trees, đã đến với hoạt động chính trị thông qua phong trào biểu tình này. Thêm nữa, trong lời kêu gọi tuần hành, nhóm Green Trees chỉ kêu gọi dân chúng mặc áo màu xanh lá cây, xanh nước biển và giơ những biểu ngữ về môi trường, chứ không đưa ra bất cứ yêu sách nào về môi trường để chính quyền hoặc tập đoàn Formosa đáp ứng.

Vào ngày diễn ra sự kiện, chỉ có khoảng 60 người biểu tình ở Hà Nội. Theo lời bà Phạm Đoan Trang (8), thì hầu hết số này là thành viên của nhóm Green Trees. Sau 10 phút, công an bắt đầu tấn công, bắt 30 người lên xe bus để đưa về đồn. Họ được thả ra không lâu sau đó.

 

9. Công bố báo cáo “Toàn cảnh thảm họa biển Việt Nam”

Nối tiếp chuỗi hoạt động xoay quanh vụ Formosa xả thải, tháng 10 năm 2016, nhóm Green Trees công bố một bản “báo cáo khoa học” dày 200 trang, mang tên “Toàn cảnh thảm họa biển Việt Nam”. Khi trả lời phỏng vấn đài RFA (9), dược sĩ Nguyễn Anh Tuấn, thành viên Green Trees, cho biết bản báo cáo này hình thành từ ”trí tuệ tập thể” của các thành viên cốt lõi trong nhóm.

Theo lời ông Tuấn, thì bản báo cáo gồm hai phần. Phần đầu liệt kê những hành động và bài viết của các bên liên quan đến vụ việc, xếp theo trình tự thời gian. Phần hai tiếp cận vụ việc từ nhiều góc độ khác nhau, như môi trường, luật pháp, vai trò của nhà nước, hay vai trò của các tổ chức xã hội dân sự. Ông Tuấn cũng cho biết khi soạn bản báo cáo này, nhóm ông chủ yếu tham khảo các bài báo, bài viết đã xuất hiện trong dư luận kể từ đầu vụ việc. Như vậy, bản báo cáo của nhóm Green Trees có tính chất của một bản tổng hợp dư luận hơn là một bản báo cáo khoa học hoàn chỉnh.

Cũng trong cuộc phỏng vấn, ông tuấn cho biết các “thành viên cốt lõi” của Green Trees đều có trình độ từ đại học trở lên, và phân bố ở nhiều lĩnh vực. Tuyên bố này của ông Tuấn mâu thuẫn với tuyên bố trong vụ “phát tờ rơi chống say nắng” của ông Lưu Văn Minh, rằng Green Trees là một nhóm sinh viên thiện nguyện.

Sau khi công bố bản báo cáo, nhóm Green Trees đã gửi nó đến Văn phòng Quốc hội, Văn phòng Chủ tịch nước, Văn phòng Chính phủ, Bộ Tài nguyên – Môi trường, Bộ Thông tin – Truyền thông và Mặt trận Tổ quốc. Họ không phổ biến miễn phí bản báo cáo trên Internet, mà bán nó trên trang Amazon. Green Trees còn ra một thông báo chính thức, giải thích rằng vì nhóm “rất nghèo”, “không có đăng ký hoạt động”, lại thường xuyên bị an ninh quấy rối, nên phải bán bản báo cáo lấy tiền (10). Họ cũng khẳng định rằng sau khi thu đủ phần tiền dùng để in các báo cáo gửi nhà nước Việt Nam, họ sẽ dùng phần tiền còn lại để giúp đỡ các nạn nhân của vụ xả thải.

Bản báo cáo của Green Trees được phong trào đối lập Việt Nam đón nhận một cách nồng nhiệt. Khi đưa tin về vụ việc, đài VOA giật tít “Trí thức trẻ gửi Quốc hội báo cáo về môi trường” (11). Trước và sau đài VOA, chưa có một đài báo hoặc blog nào khác phong danh hiệu “trí thức” cho các thành viên nhóm Green Trees.

 

10. Phát động “tuần hành bằng xe đạp” để “tưởng niệm một năm thảm họa biển miền Trung”

Ngày 26 tháng 2 năm 2017, nhân kỷ niệm 1 năm ngày mất của nhạc sĩ Trần Lập, một nhóm người hâm mộ đã tổ chức một cuộc diễu hành bằng xe motor. Bắt chước sự kiện này, admin Nguyễn Anh Tuấn của nhóm Green Trees cũng kêu gọi tổ chức “tuần hành bằng xe đạp” vào ngày 9 tháng 4 cùng năm, để “tưởng niệm một năm thảm họa biển”. Khi đưa ý tưởng lên Facebook, ông Tuấn tuyên bố rằng nếu có 500 người đăng ký tham gia tuần hành, ông sẽ viết đơn xin phép chính quyền cho tổ chức cuộc tuần hành. Tuy nhiên, đến ngày 9 tháng 4, chỉ có khoảng 60 người đăng ký tham gia sự kiện này, dù có 14.000 thành viên. Vào thời điểm diễn ra cuộc tuần hành, chỉ có khoảng 10 người đến hiện trường, trong khi bản thân ông Tuấn ở nhà với lý do bị công an giữ (12). Cuộc tuần hành thất bại, vì những người đi xe đạp hoặc mang máy quay phim, máy ảnh đến địa điểm tập trung đều bị công an giữ lại để kiểm tra (13).

Sau sự kiện này, nhóm Green Trees không có thêm một hoạt động offline nào suốt một thời gian dài. Từ tháng 4 năm 2017, ông Nguyễn Anh Tuấn bắt đầu làm một “talk show” mang tên “những câu hỏi lớn về thảm họa biển miền Trung” để phát trên Youtube, nhưng chương trình này cũng dừng hồi tháng 6 cùng năm, sau khi ra được 4 số.

Sự gián đoạn trong các hoạt động của Green Trees có thể đến từ việc bà Phạm Đoan Trang, người đứng đầu nhóm này, phải “lẩn trốn” khỏi nơi thường trú tại Hà Nội để tránh bị chính quyền làm khó dễ.

 

III. Nhận định

Green Trees là một nhóm chính trị đối lập, chuyên tổ chức biểu tình. Các thành viên quan trọng của nhóm, mà ông Trịnh Anh Tuấn đưa lên làm quản trị viên, cũng đều là người của phong trào đối lập. Tuy vậy, nhóm này lại mượn nhiều danh nghĩa và mục đích khác, như “một tổ chức bảo vệ môi trường”, “một nhóm sinh viên thiện nguyện”, “một nhóm trí thức trẻ”, “các nghệ sĩ đường phố”… để dễ lôi kéo đáo đông, và che giấu mục đích chính trị thật của bản thân.

Thực ra Green Trees đã áp dụng những “chiến lược đấu tranh bất bạo động” trong cuốn “Từ Độc tài Đến Dân chủ” của Gene Sharp. Theo một chiến lược mà cuốn này đề cập đến, thì các nhà đối lập nên mượn những hoạt động dân sự ôn hòa và hợp pháp – như bảo vệ môi trường, thiện nguyện hay biểu diễn nhạc – để lôi kéo đám đông. Mỗi lần chính quyền đàn áp các hoạt động như vậy, họ sẽ khiến dân chúng và quốc tế có thiện cảm với phong trào đối lập, vì nghĩ rằng các nhà đối lập vô tội và bị xử oan. Còn nếu chính quyền không đàn áp, thì các nhóm đối lập sẽ có đủ thời gian để xây dựng lực lượng và uy tín thông qua những hoạt động dân sự tưởng chừng vô hại đó. Khi đã có lực lượng, mối quan hệ và lôi kéo được cảm tình của đám đông, các nhóm đối lập sẽ phát động cách mạng đường phố để lật đổ chính quyền. Chiến lược này đã được sử dụng lặp đi lặp lại trong cuộc cách mạng ở Serbia, Bắc Phi, Trung Đông, và từng được sử dụng trong một số phong trào ở Hong Kong, Trung Quốc.

Trước khi nhóm Green Trees được thành lập, đã có một số nhóm đối lập khác thử áp dụng các chiến lược này. Trong số này có các nhóm thuộc đảng Việt Tân, đội bóng No-U, trang Dân Làm Báo, và nhóm thanh niên mở lớp tiếng Anh ở ngõ Giếng Mứt. Đảng Việt Tân đã dịch và phổ biến cuốn “Từ Độc tài Đến Dân chủ”, đồng thời phối hợp với tổ chức CANVAS để dạy chiến lược đó trong nhiều khóa “huấn luyện đấu tranh bất bạo động” ở nước ngoài. Trịnh Anh Tuấn, một thành viên chủ chốt của Green Trees, cũng từng được ông Vũ Đông Hà (chủ bút trang Dân Làm Báo) huấn luyện thành một tín đồ của phương pháp Gene Sharp.

Giả Nhân

Chú thích:

(1) http://afamily.vn/vu-6700-cay-xanh-o-ha-noi-va-cau-chuyen-doi-thoai-20150322115847221.chn

(2) https://www.youtube.com/watch?v=kisTeHQDfs0

(3) https://www.danluan.org/tin-tuc/20150506/vi-mot-ha-noi-xanh-dau-tranh-phap-ly-gap-ubnd-tp-ha-noi

(4) https://www.danluan.org/tin-tuc/20150508/vmhnx-gui-van-ban-den-dbqh-nguyen-phu-trong-chan-van-ubnd-hoan-kiem-va-so-xay-dung

(5) https://www.danluan.org/tin-tuc/20150705/ban-tre-vi-mot-ha-noi-xanh-chung-toi-bao-ve-moi-truong-va-loi-ich-cong-dong

(6) http://www.sbtn.tv/150116-phong-su-viet-nam-nhom-vi-mot-ha-noi-xanh-tong-ket-1-nam-hoat-dong/

(7) https://www.facebook.com/events/280061275671365/?active_tab=discussion

(8) http://www.bbc.com/vietnamese/vietnam/2016/06/160605_fish_death_sunday_march_hanoi

(9) https://www.rfa.org/vietnamese/in_depth/green-trees-overview-of-marine-environmental-disasters-10242016072813.html

(10) https://www.facebook.com/greentreesVN/posts/246374359099130

(11) https://www.voatiengviet.com/a/tri-thuc-tre-gui-quoc-hoi-bao-cao-ve-tham-hoa-moi-truong/3559307.html

(12) https://giaidocthongtindongthap.blogspot.com/2017/04/nhom-green-trees-that-bai-trong-viec.html

(13) https://anhbasam.wordpress.com/2017/04/10/12-318-xe-dap-dieu-hanh-tuong-niem-mot-nam-formosa-gay-ra-su-kien-ca-chet-hang-loat/comment-page-1/

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s